Ngoài việc trưng bày hiện vật đơn thuần, chương trình còn mở ra không gian đối thoại về ký ức đô thị, nơi âm nhạc trở thành sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại và giúp khẳng định giá trị di sản văn hóa thủ đô trong dòng chảy sáng tạo đương đại.
Hành trình trở lại “thành phố cổ”
Điểm nhấn của chương trình là phòng trưng bày với 102 bản nhạc, hiện vật có giá trị, được chọn lọc từ bộ sưu tập khoảng 2.000 bản nhạc cùng nhiều tài liệu, hình ảnh có giá trị. Bản nhạc gốc, bản nhạc, đĩa hát, chân dung các nhạc sĩ, ca sĩ cũng như nhiều hiện vật quý hiếm tái hiện một cách sống động bộ mặt nền âm nhạc hiện đại Hà Nội giai đoạn 1934–1954.
Không gian được thiết kế theo 5 chủ đề, đưa người xem đi qua những khía cạnh khác nhau của cuộc sống Hà Nội đầu thế kỷ 20: từ những bản tình ca lãng mạn, không khí đô thị tao nhã, tinh thần yêu nước trong những ca khúc cách mạng, đến dấu vết sáng tạo của nhiều nhạc sĩ vĩ đại như Văn Cao, Đoàn Chuẩn – Tú Linh, Dương Thiếu Tước, Thẩm Oanh và nhiều tên tuổi khác đã đặt nền móng cho âm nhạc Việt Nam hiện đại.
Mỗi hiện vật không chỉ có giá trị lịch sử mà còn kể câu chuyện về một Hà Nội giàu bản sắc, nơi âm nhạc phản ánh đời sống xã hội, lưu giữ ký ức thành phố và nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ người Việt.
Trong bài phát biểu khai mạc, bà Nguyễn Thị Ngọc Hòa, Giám đốc Trung tâm Điều phối Hoạt động Sáng tạo Hà Nội, nhấn mạnh, Triển lãm, tọa đàm “Hướng tới thành phố cổ: Hai thập kỷ âm nhạc hiện đại Hà Nội (1934-1954)” là hoạt động chuyên đề nhằm tôn vinh những giá trị của âm nhạc hiện đại Hà Nội trong quá trình hình thành và phát triển từ năm 1934 đến năm 1954, đồng thời góp phần phổ biến di sản âm nhạc thủ đô đến đông đảo khán giả, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Bà Nguyễn Thị Ngọc Hòa – Giám đốc Trung tâm Điều phối Hoạt động Sáng tạo Hà Nội
Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Hoa, âm nhạc là một trong 7 lĩnh vực sáng tạo được UNESCO xác định trong Mạng lưới Thành phố sáng tạo. Dù Hà Nội được UNESCO công nhận trong lĩnh vực thiết kế nhưng thủ đô cũng có di sản âm nhạc đặc biệt phong phú, với nhiều ca khúc được sáng tác xuyên suốt lịch sử phản ánh đời sống đô thị, cảm xúc và ký ức của người dân Hà Nội.
Bà Nguyễn Thị Ngọc Hoa khẳng định: “Qua những tư liệu được trưng bày tại triển lãm, công chúng có thể thấy âm nhạc hiện đại không chỉ góp phần làm phong phú đời sống tinh thần mà còn trở thành phương tiện lưu giữ ký ức, phát huy bản sắc văn hóa, là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển của ngành văn hóa thủ đô. Chúng tôi kỳ vọng hoạt động này sẽ giúp đưa di sản âm nhạc đến gần hơn với công chúng và mang đến nguồn cảm hứng để tiếp tục bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống trong cuộc sống hiện đại”.
Âm nhạc hiện đại – không gian văn hóa mới của người Việt.
Ngay sau lễ khai mạc, tọa đàm “Hai thập kỷ âm nhạc hiện đại ở Hà Nội (1934-1954)” đã diễn ra với sự tham gia của nhạc sĩ Giáng Sơn, tiến sĩ văn học Trần Ngọc Hiếu, nhà nghiên cứu, nhà văn Nguyễn Trương Quý, MC kiêm nhà văn Diệu Thủy.
Tại tọa đàm, các diễn giả xem xét sự xuất hiện của nền âm nhạc hiện đại Hà Nội, phân tích những giá trị nghệ thuật, văn hóa được bảo tồn trong các ca khúc tiền chiến, khẳng định vai trò của âm nhạc như một phần không thể tách rời trong ký ức đô thị và sự phát triển của ngành văn hóa sáng tạo Hà Nội ngày nay.
Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Trường Quý, âm nhạc hiện đại Việt Nam là thuật ngữ chỉ những ca khúc được các nhạc sĩ Việt Nam sáng tác theo phong cách phương Tây từ những năm 1930 trở đi để phân biệt với âm nhạc cổ điển truyền thống.
Nhà văn Trương Quý là một trong những người rất quan tâm đến âm nhạc Việt Nam.
Anh cho rằng âm nhạc hiện đại thường gắn liền với những bản tình ca lãng mạn trong mắt nhiều người, nhưng điều này chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong bức tranh tổng thể của thể loại này. Cùng với Thơ mới, văn xuôi bản ngữ, Trường Mỹ thuật Đông Dương, báo chí hiện đại, âm nhạc hiện đại đã góp phần tạo nên một không gian văn hóa mới cho dân tộc Việt Nam thế kỷ 20.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Trường Quý cho biết: “Âm nhạc hiện đại như văn xuôi, thơ mới, hội họa hay báo chí hiện đại đã tạo ra một không gian văn hóa mới và định hình cả thế kỷ 20, và ngày nay vẫn còn rất nhiều chỗ cho nghiên cứu”.
Di sản vô giá của âm nhạc Việt Nam
Nhạc sĩ Giáng Sơn cho rằng các cuộc triển lãm là tài liệu có giá trị đặc biệt phản ánh sự hội nhập rất sớm của âm nhạc Việt Nam với thế giới.
Nghệ sĩ Giáng Sơn chia sẻ suy nghĩ của mình trong buổi tọa đàm.
Theo bà, ngay từ những năm đầu của âm nhạc Việt Nam hiện đại, các nhạc sĩ Việt Nam đã được tiếp cận với thang âm năm dòng, bảy cung của châu Âu, nhưng điều quan trọng nhất là họ giữ được tinh hoa, tâm hồn Việt trong từng giai điệu.
“Bằng cách áp dụng kỹ thuật sáng tác phương Tây về hình thức, hòa âm nhưng vẫn lưu giữ những yếu tố, cảm xúc Việt Nam, các nhạc sĩ như Văn Cao, Lê Thương, Đoàn Chuẩn đã tạo nên những tác phẩm mang vẻ đẹp độc đáo. Đây là những giai điệu vừa mang nỗi buồn thời đại, vừa có sức sống trường tồn, truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ nhạc sĩ sau này”, nhạc sĩ Giang Sơn chia sẻ.
Xuyên suốt phiên thảo luận là sự trình diễn của ca sĩ Quỳnh Hoa và Trung Ka với những ca khúc nổi tiếng như “Hà Nội 49”, “Chiếc lá cuối cùng”, “Trường Chi”, “Mùa thu vàng” và “Hướng về Hà Nội”. Những giai điệu quen thuộc này đưa khán giả trở về Hà Nội thanh lịch và quyến rũ, nơi âm nhạc đã trở thành ký ức chung của nhiều thế hệ.
Ca sĩ Quỳnh Hoa
Khi ký ức được đánh thức bởi những giai điệu cũ
Không gian triển lãm không chỉ thu hút người yêu âm nhạc mà còn gợi lên nhiều cảm xúc trong lòng các cựu chiến binh, người già và những người từng trải qua thời kỳ hoàng kim của âm nhạc hiện đại Hà Nội. Nhiều du khách dành nhiều thời gian với những bản nhạc cũ, những bản thu âm hay những bức ảnh lưu trữ và lặng lẽ tìm lại một phần ký ức của chính mình.
Với nhiều cựu chiến binh, những ca khúc “Hướng về Hà Nội”, “Mùa thu vàng” hay “Hà Nội 49” không chỉ là những tác phẩm âm nhạc mà còn gắn liền với những năm tháng chiến đấu, chia ly và niềm tin vào ngày hoà bình ngự trị trên đất nước. Một số người chia sẻ rằng đã nhiều năm kể từ lần cuối họ nhìn thấy bản nhạc gốc được lưu giữ như một báu vật của gia đình.
Nhiều khán giả lớn tuổi cũng bày tỏ sự xúc động khi nhìn thấy những hình ảnh, hiện vật gợi nhớ về một Hà Nội thanh lịch, nơi âm nhạc vang lên từ máy ghi âm, phòng trà và những con phố nhỏ. Với cô, âm nhạc hiện đại không chỉ là ký ức tuổi trẻ mà còn là một phần bản sắc Hà Nội, được lưu giữ qua từng giai điệu, ca từ.
Công chúng tham quan, tìm hiểu chất liệu âm nhạc giai đoạn 1934 – 1954.
Sự có mặt của đông đảo các bạn trẻ trong không gian triển lãm đã khiến cho những cuộc gặp gỡ giữa các thế hệ càng thêm ý nghĩa. Nhiều cựu chiến binh, người già đã kể lại câu chuyện của mình cho con cháu và cùng nhau nghe những bài hát nổi tiếng. Điều này cho thấy dù theo thời gian, âm nhạc vẫn là cầu nối vững chắc giữa quá khứ và hiện tại. Những khoảnh khắc này đã biến triển lãm từ nơi trưng bày tài liệu, hiện vật đơn thuần thành không gian lưu giữ ký ức và lan tỏa tình yêu đối với di sản âm nhạc thủ đô.
Lan tỏa giá trị di sản trong cuộc sống hiện đại.
Thông qua các cuộc triển lãm và hội thảo, Bảo tàng Hà Nội đã giới thiệu một giai đoạn độc đáo của lịch sử âm nhạc Việt Nam và hy vọng kích thích sự quan tâm của công chúng, đặc biệt là giới trẻ, đối với các giá trị di sản văn hóa thủ đô.
Ban tổ chức chương trình chụp ảnh lưu niệm cùng các diễn giả, ca sĩ.
Trong bối cảnh Hà Nội nỗ lực thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa sáng tạo, việc đưa di sản âm nhạc đến với công chúng thông qua nghiên cứu, triển lãm và đối thoại được xem là hướng đi quan trọng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống, đồng thời tạo động lực cho sự sáng tạo đương đại.
Chương trình không chỉ gợi lại ký ức về một thời hoàng kim của âm nhạc hiện đại Hà Nội mà còn khẳng định vai trò của Bảo tàng Hà Nội là một không gian sáng tạo mở, nơi những giá trị lịch sử tiếp tục được kể lại bằng ngôn ngữ của hiện tại, để di sản không chỉ được bảo tồn mà còn trường tồn trong đời sống văn hóa ngày nay.
Nguồn: https://cuuchienbinh.vn/dam-minh-trong-khong-gian-tan-nhac-nguoc-dong-ky-uc-ve-ha-noi-hao-hoa-d44653.html
